Een kerk met een Amazonegezicht

Geplaatst door

Boodschap van de Bisschop van Paramaribo voor de Veertigdagentijd 2018 –

In de veertigdagentijd horen wij de oproep van Johannes de Doper: “Bekeert u en gelooft in de Blijde Boodschap” (Mc. 1,15). Het Griekse woord dat vertaald is met bekeren is ‘metanoia’. De betekenis hiervan is: veranderen van denken. Metanoia is een verandering van binnenuit meestal omdat we nieuwe informatie krijgen (denk bijv. aan de bekering van Paulus op weg naar Damascus). Het veranderen van ons denken moet samen gaan met het veranderen van ons gedrag en mentaliteit. Metanoia is geen schakelaar die wij aan of uit kunnen zetten. Het is een langzaam en ingrijpend proces dat onze cultuur wil omvormen om meer te beantwoorden aan de idealen van barmhartigheid en rechtvaardigheid die kenmerkend zijn voor de blijde boodschap van onze Heer Jezus Christus. In dit verband noemde Paus Johannes Paulus II de huidige cultuur, een ‘cultuur van de dood,’ terwijl Paus Franciscus dezelfde cultuur typeerde als een ‘wegwerpcultuur.’ Beide benamingen door de Pausen geven heel kernachtig weer in wat voor cultuur we leven. Wanneer we tot besef komen in wat voor een vernietigende web wij gevangen zitten, dan kan dit leiden tot een verpletterend gevoel van onmacht. Het lijden, de dood en de opstandig van onze Heer Jezus levert ons echter het bewijs dat de machten van de dood niet het laatste woord hebben.

Door in deze veertigdagentijd ons meer toe te leggen op vasten, gebed en zorg voor de armen, scheppen wij in onszelf de mogelijk dat deze metanoia in ons kan plaatsvinden. Het is een totale omkering van een cultuur van de dood in een cultuur van leven en een wegwerpcultuur in een cultuur van barmhartigheid.

In onze dagen is op wonderlijke wijze het besef doorgedrongen dat de mensheid barmhartig moet zijn voor de heel de schepping. Dat besef is nog fragiel in vergelijking tot de macht van de rijken die met hun zucht naar steeds meer weelde en welvaart een cultuur van de dood bevorderen. In hun denken is de natuur slechts een ding dat wij naar willekeur mogen gebruiken en vernietigen. De kerk spreekt in dit verband heel duidelijk van de schepping en niet over de natuur. Sommigen denken dat de natuur een levenloos ding is om naar believen te manipuleren. Maar de planten en de dieren, het water en de lucht, ze zijn geen levenloze dingen maar unieke creaties van God die op zich waardvol zijn. De Geest van God is in alles wat leeft, groeit en ademhaalt. De mens is slechts een steward, een beheerder van dit alles en niet de alwetende heerser. Paus Franciscus betreurt het feit dat ieder diersoort dat sterft een specie minder op aarde is die de Heer kan loven. Hij roept tot een ecologische bekering. Een bekering waarbij we beseffen dat wij verantwoordelijk zijn voor de integriteit van de schepping.

Paus Franciscus heeft ons als bisschoppen van het Amazonewoud de opdracht gegeven heel de kerk om te vormen tot een kerk met ‘het gezicht en de geest van de Amazone.’ Degenen die ons daarbij kunnen helpen zijn de inheemse volkeren. Zij hebben immers duizenden jaren in harmonie met het oerwoud geleefd zonder een vernietigende voetafdruk daarin achter te laten. In een ware ontmoeting met hen kunnen wij leren respect te hebben voor alle schepselen en niet meer aan de aarde te onttrekken dan we strikt nodig hebben. We kunnen opnieuw de vreugde van de soberheid ontdekken en genieten van het weinige dat we hebben. We kunnen daaruit leren dat het zijn belangrijker is dan het hebben.

Een kerk met een Amazonegezicht is ook een kerk die zich inzet voor de verdediging arme rechteloze boeren, inheemse en in stamverband levende volken. Zo een kerk zal zich verzetten tegen wetten die een bedreiging vormen voor de rechten van deze volken. Zo een kerk zal zeer kritisch zijn met betrekking tot mega-infrastructurele projecten en economische uitbuiting, zoals hydro-elektriciteit, vaarwateren, gas-, olie- en houtwinning, ontbossing t.b.v. ondernemingen in agrarische monocultuur en veeteelt. Een kerk met een Amazonegezicht zal vechten tegen maatschappelijke gevolgen van illegale activiteiten zoals mensenhandel en drugshandel en tegen wetgeving, programma’s en activiteiten t.b.v. natuurbescherming die geen rekening houden met de rechten en tradities van inheemse volken.

De wereld moet afkomen van de zienswijze waarmee de Amazone beschouwd wordt als een onuitputtelijke bron van grondstoffen en hulpmiddelen voor andere landen, zonder enige attentie voor diens bewoners. Wat nodig is, is “een andere kijk, een ander denken, een andere politiek, een andere opvoedkundig programma, een andere levensstijl en een andere spiritualiteit … die weerstand bieden aan de opmars van het technocratisch paradigma” (Laudato si, 111).

Erkenning van de inheemse volken – hun rechten, leefwijzen, tradities, taal en cultuur – en authentieke dialoog met hen is de beste manier om te werken aan onze metanoia.
Dit vraagt van ons dat wij ons radicaal losmaken van de heersende cultuur waarin wij ons superieur aan hen voelen en hun cultuur beschouwen als inferieur en onontwikkeld.

De bekering naar een kerk met een Amazonegezicht wil ons bewust maken van heel de complexiteit van het Amazone regenwoud, de biodiversiteit aan flora en fauna. De bewoners die in een gezonde relatie van symbiose deel zijn van het regenwoud en daarmee de zeer delicate balans van leven in stand houden, kunnen wij beschouwen als tastbaar symbool voor de balans van alle leven op aarde.

Het is deze balans die nu ernstig bedreigd wordt door menselijk handelen. Dat handelen komt voort uit een cultuur van de dood en een wegwerpcultuur. Wij zijn optimistisch dat de prille tegenstroom tegen dit verwerpelijk denken steeds meer in kracht zal winnen. Uiteindelijk zal dit resulteren in een totale bekering van het hart van de mens.

Ik wil u oproepen in deze veertigdagentijd heel concreet uw vasten, bidden en zorg voor de armen af te stemmen op de oproep van de Paus Franciscus om de kerk om te vormen tot een kerk met een Amazonegezicht.

+Karel Choennie
Bisschop van Paramaribo


VOETNOTEN


Het bijbels begrip “metanoia” betekent een “innerlijke ommekeer”: zowel “zich afwenden van” [het kwaad] als “zich toewenden tot” [Jahweh, de Heer]. In de prediking van de profeten van Israël, heeft het zowel een religieuze als een morele betekenis. De religieuze betekenis van ‘metanoia’ gaat over het zich afwenden van de goden van de omringende volkeren en enkel zich in trouw en eredienst richten op Jahwe, de God van de aartsvaderen, waarmee Israël door Mozes een verbond had gesloten. De morele betekenis van ‘metanoia’ roept Israël op zich af te wenden van onrecht en het verwaarlozen of niet naleven van de waarden en normen die in de geboden en bepalingen van het verbond hen werden voorgehouden. Deze zelfde tweevoudige betekenis van het begrip “metanoia” vinden we ook in het Nieuwe Testament, maar dan vooral gericht op het Rijk Gods, de heerschappij van Gods liefde en waarden, het Rijk Gods dat Christus zowel verkondigt alsook belichaamt, het Rijk Gods dat Hij verwezenlijkt door het paasmysterie van Zijn lijden, dood en verrijzenis.


De term ‘cultuur van de dood’ wordt door paus Johannes Paulus II geïntroduceerd in zijn encycliek ‘Evangelium Vitae’ van 1995, als betiteling voor een opkomende “anti-solidariteitsstructuur,” die actief wordt bevorderd “door machtige culturele, economische en politieke stromingen die een maatschappijopvatting huldigen die die alleen maar op prestaties gericht is.” In zekere zin is het hier mogelijk om te spreken van een oorlog van de machtigen tegen de zwakken: een leven dat meer aanvaarding, liefde en zorg zou vragen wordt als nutteloos beschouwd of voor een ondraaglijke last gehouden, en wordt daarom hoe dan ook verworpen. Een mens die, vanwege ziekte, handicap of enkel door zijn aanwezigheid de welvaart of levenswijze van hen die meer bevoordeeld zijn ter discussie stelt, wordt steeds vaker gezien als een vijand tegen wie men zich moet verweren of die uit de weg geruimd moet worden. Zo wordt een ‘samenzwering tegen het leven’ ontketend.


Op verschillende momenten heeft paus Franciscus gewaarschuwd tegen wat hij noemt een steeds sterker opkomende ‘wegwerpcultuur,’ welke gepromoot wordt door de intrinsieke dictatuur van een louter economische logica, waarbij alles (incl. de mens) dat niet langer economisch nuttig wordt geacht voor de samenleving of de efficiëntie in de weg staat, wordt opgeofferd. In zijn woensdagse audiëntie op 5 juni 2013 zegt paus Franciscus dat wij de houding van verwondering, contemplatie, luisteren naar de schepping aan het verleren zijn en derhalve lukt het ons niet meer om “het ritme van Gods liefdesgeschiedenis met de mens” in de schepping te lezen. Deze “wegwerpcultuur” neigt de algemene mentaliteit te worden, die heel de wereld aantast. Het menselijk leven, de persoon, wordt niet meer gezien als een primordiale waarde die moet gerespecteerd en beschermd worden, vooral als zij arm is of gehandicapt, nog niet dient, zoals een pasgeborene, of niet meer dient, zoals een bejaarde. Deze wegwerpcultuur heeft ons ook ongevoelig gemaakt voor verkwisting en voedselafval. De consumptiemaatschappij heeft ons aangezet gewoon te worden aan het overbodige en aan dagelijkse verspilling van eten zodat wij soms niet meer bekwaam zijn het zijn juiste waarde te geven, die veel verder gaat dat de simpele economische parameters.


OMHOOG Jaargang 62, editie 11, 18 maart 2018

A1-Vastenbrief 2018-afb2-11-1803

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s