Kwetsbare bron voor stamboomonderzoek

Door Chequita Goedschalk –

Chequita Goedschalk, archivaris C van het R.K. Bisdom Paramaribo, heeft op verzoek een artikel geschreven voor het Nederlandse archievenblad. Hier het volledige artikel zoals het verschenen is in #3 2020 van het archievenblad. Het archief is te bereiken op 426092.

Veelvuldig onderzoek in een vochtig, warm klimaat heeft invloed op de materiële conditie van papier. In nog geen honderdvijftig jaar kan een papieren document, vervaardigd van lompenpapier veranderen in een zwak, breekbaar en nauwelijks te raadplegen archiefstuk. Deze slechte materiële staat heeft consequenties voor het beheer, de conservering en het stamboomonderzoek van het archief van het R.K. Bisdom Paramaribo.

Het archief van het bisdom Paramaribo bestaat uit een collectie documenten en archiefstukken vanaf de 18e eeuw die betrekking hebben op het rooms-katholieke leven in Suriname. De collectie omvat naast doop-, trouw- en begrafenisregisters ook diverse correspondenties en stukken over de ledenregistratie, de kerkraad, stukken betreffende het orgaan, het gemeenteleven, personeel en religieuzen. De twee archivarissen van het bisdomarchief doen geregeld onderzoek in de doop-, trouw-, en begrafenisregisters. Vragen aangaande de juiste schrijfwijze van een familienaam, een boedelerfenis of een onderzoek naar familieverbanden vanwege een te schrijven boek komen geregeld voor.

Onderzoek
Het stamboomonderzoek in het bisdomarchief is complexer dan in Nederland vanwege een aantal aspecten. Allereerst speelt het probleem dat een tot slaaf gemaakte alleen een voornaam had en geen familienaam. Omdat sommige voornamen veelvuldig voorkomen – zoals Jan, Maria, Coba en Adam – is aanvullende informatie noodzakelijk. De familienaam van een tot slaaf gemaakte is de naam van de plantage en/of de eigenaar. Vrijgemaakte slaven kregen vaak een andere familienaam toebedeeld en na de afschaffing in 1863 kregen alle slaaf-gemaakten een familienaam. Daarnaast hebben veel familienamen grote overeenkomsten zoals bijvoorbeeld de familienamen: Goede, Goeders, Goedwacht, Goedhoop, Goedhart en Goedhard. Een bijkomend probleem is de juiste schrijfwijze: sommige familienamen zijn verkeerd geschreven waardoor de voornaam en familienaam niet leiden tot een familieverband.
Naast het gebrek aan en de complexiteit van familienamen is er nog een derde uitdaging. Veel archiefstukken zijn in slechte staat en niet inkijkbaar. Omdat de stukken nog niet gedigitaliseerd zijn, mogen alleen de twee archivarissen van het bisdomarchief de stukken inzien. Dat heeft echter ook gevolgen. Door elk onderzoek verslechteren de stukken wat leidt tot materiaal- en informatieverlies. Dit informatieverlies kan grote persoonlijke consequenties hebben.

Afbeelding 1: familienaam onvolledig.

De geschiedenis van de doopregisters
De slechte staat van de doopregisters is deels te wijten aan het vele onderzoek dat in het verleden is uitgevoerd, en aan het klimaat van Suriname. Daarnaast speelt ook mee dat men deze belangrijke boeken wilde beschermen tegen diefstal en andere calamiteiten. Daarom zijn de registers in het verleden vijf jaar lang bewaard geweest in een gesloten kluis met een hoge vochtigheidsgraad. Dit is gedaan met de beste intenties, maar met alle gevolgen van dien. De al slechte stukken met scheuren, breuken, inktvraatschade en verpulvering zijn er nu nog slechter aan toe. Het papier is zeer bros geworden en daardoor brokkelen er delen van de randen af.

Afbeelding 2: datum onvolledig.

Gevolgen voor onderzoek
De slechte materiële staat van de registers heeft invloed op het stamboomonderzoek en vice versa. Eerder onderzoek heeft geleid tot het afbrokkelen van stukjes beschreven papier. Hierdoor is essentiële informatie kwijtgeraakt. Neem bijvoorbeeld dit verzuurde en brosse registerafbeelding 1, die dateert van voor 1850. Door de afbrokkelende randen is de tweede naam (de familienaam: plantage en/of eigenaar) onvolledig, zie eerste streep. Hierdoor kan de onderzoeker niet aantonen van welke plantage de persoon afkomstig is. Dit kan voor verwarring zorgen, het voorouderonderzoek vertragen of erin resulteren dat het niet mogelijk is een familieband aan te tonen.
Ook afbeelding 2 toont een ernstig verzuurd register, afkomstig uit dezelfde tijd. Ook hier is de rechterrand te bros waardoor er stukken afbrokkelen. Bij de streep is de datum onvolledig. Hierdoor kan de geboortedatum niet vastgesteld worden. Het gevolg daarvan is dat de onderzoeker niet met zekerheid kan vaststellen of het hier om de juiste persoon gaat. Daar men in deze periode alleen voornamen kent, is de geboortedatum van groot belang.
Een derde voorbeeld tot slot is afbeelding 3 met daarop twee complicaties. Allereerst is de tekst door inktvraat aangetast en daardoor onduidelijk geworden. Ten tweede lijkt het alsof de randen zijn weggesneden op plekken waar is geschreven. Het is mogelijk dat dit komt doordat de randen helemaal gescheurd of aan het verbrokkelen waren. In dit fragment zien we dat bij de eerste streep de vadersnaam deels is weggevallen en bij de tweede streep de moedersnaam geheel ontbreekt. Een onderzoek als dit kan stagneren of eindigen, indien er geen aanvullende informatie over een familie aanwezig is zoals eventuele namen van kinderen, broers en zussen.

Afbeelding 3: vadersnaam onvolledig en moedersnaam ontbreekt.

Digitalisering
Het inhoudelijke belang van de tot slaaf gemaakte registers en de slechte materiële staat hebben geleid tot een samenwerking tussen het R.K. Bisdom Archief, het Nationaal Archief van Suriname, GCE (Gezamenlijk Cultureel Erfgoed), Metamorfoze en het Nationaal Archief van Nederland. Dankzij deze samenwerking worden de registers (en aanverwante documenten) gedigitaliseerd door het Nationaal Archief van Suriname. De conservering wordt uitgevoerd door de twee archivarissen van het bisdomarchief onder begeleiding van het Nationaal Archief van Suriname. Voorafgaand aan het project hebben de archivarissen deelgenomen aan een aantal workshops conservering, georganiseerd door GCE en het Nationaal Archief van Nederland. Als gevolg van COVID-19 en de daarbij behorende maatregelen is de conservering en digitalisering tijdelijk vertraagd.

Conservering
Voorafgaand aan het digitaliseren dienen de brosse registers eerst geconserveerd te worden. Tijdens de conservering wordt alleen schade die leidt tot informatieverlies en/of materiaalverlies gestabiliseerd. In het geval van ernstig verzuurd papier, dat tot aan de rand beschreven is met namen, familienamen en geboortedata, leidt dit uitgangspunt niet tot een vermindering van kosten en tijdswinst. De stukjes papier die afbrokkelen met een hele of halve letter mogen tijdens de conservering niet kwijtraken. Elk stukje papier met een lijn moet men met een pincet worden teruggelegd en vastgezet, want elke lijn kan onderdeel zijn van een naam of een datum. Indien registers geconserveerd worden zonder inhoudelijk besef kan dit leiden tot ernstig informatieverlies. Het verlies van een paar streepjes tekst kan de oorzaak zijn van verwarring, verlies van familiegeschiedenis en identiteit.

Conclusie
Archievenstukken die essentieel zijn voor onderzoek met ernstige interne degradatie mogen en kunnen niet meer geraadpleegd worden. Digitaliseren is tot op heden de enige optie. Echter, digitaliseren is niet het enige antwoord. Het archief dient ook met de juiste kennis geconserveerd te worden, want de inhoud kan invloed hebben op de conservering.

OMHOOG Jaargang 65, editie 24, 13 juni 2021



Categorieën:geloof en leven

Tags: , , ,

1 reply

  1. Hartelijk dank voor deze uitgebreide en interessante uiteenzetting

    Like

Laat een reactie achter op Sandra Wong Loi Sing Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: