Libi e pari liba, liba e pari libi

Geplaatst door

Door: P. Tjon Kiem Sang –

Tijdens de gebedsdienst op 07 augustus b.g.v. de viering van de Dag der Inheemsen, heeft de bisschop wederom gewezen op het immens belang van de respectvolle zorg voor de schepping, en hoe desastreus het is als het menselijk gedrag niet veranderd. De bisschop heeft een goed gevulde kathedraal toegesproken en daarbij geciteerd uit het recentelijk uitgekomen voorbereidingsdocument voor de Amazonesynode van 2019. Hieronder een samenvatting van het eerste hoofdstuk van dit document.

Het gebied
Het Amazonebekken, dat zich met 7,5 km2 uitstrekt over 9 landen, bevat ’s werelds grootste aandeel aan flora, fauna en zoetwater, zorgt voor een aanzienlijke afscheiding van kooldioxide. Water vormt het integrerend element van dit heel divers gebied, met de Amazonerivier als moederrivier van alles en verschillende groepen mensen, die zich aan alle aspecten van het gebied hebben aangepast. De kerk heeft steeds geprobeerd zich te richten op deze uiteenlopende contexten van mens en milieu.

Socio-culturele diversiteit
Een complete demografische verschuiving vond plaats, toen de oorspronkelijke Amazonebewoners, wiens leefgebied was geconcentreerd langs de oevers van de rivieren en meren, vandaar werden verdreven door de kolonisator, die hun leefgebied overnam en de inheemsen naar het oerwoud deed vluchten om aan slavernij te ontsnappen.
Het ‘volk van de wateren’ in het Amazonebekken heeft altijd geleefd in onderlinge afhankelijkheid met de waterbronnen, waarbij hun leven was afgestemd op de cyclische rivierbeweging van vloed, terugvloeiing en droogte, en leefden vanuit de kennis ‘het leven stuurt de rivier’ en ‘de rivier stuurt het leven’ (libi e pari liba, liba e pari libi). Zij zorgen voor de rivieren en het land zoals het land en de rivieren voor hen zorgen. De rijkdom van het Amazone regenwoud en de overleving van diens bewoners worden echter bedreigd door groeiende economische belangen die zorgen voor onbeteugelde ontbossing, vervuiling van het water door agrarische chemicaliën, olie en mijnbouw, en drugshandel.
De verstedelijking van het Amazonebekken is explosief gegroeid. Inheemse volken moeten gedwongen migreren naar de steden omdat zij van hun eigen gebieden worden verdreven door een toename van legale en illegale mijnbouw, de olie-industrie, houtkap en landbouw. De historische maatschappelijke ongelijkheid in de steden strot de gemigreerde inheemsen in armoede en stelt hen als ondergeschikten bloot aan politiek en institutioneel geweld. Tegenwoordig woont ruim 80% van de Pan-Amazonische bevolking in steden. De meeste inheemsen zijn ongeregistreerd, vluchteling, of anders kwetsbaar. Xenofobie en criminalisatie van migranten neemt toe. Het Amazonevolk wordt economisch uitgebuit: mensenhandel voor seksuele en commerciële uitbuiting. Zij verliezen op elk gebied hun rol in de maatschappij.
De buitensporige economische groei in de Amazone heeft schade toegebracht aan de ecologische rijkdom, en de maatschappelijke en culturele rijkdom verarmd.

Identiteit van inheemse volken
Er leven ong. drie miljoen inheemsen, verdeeld in ong. 390 stammen en nationaliteiten. Er leven ruim 130 verschillende inheemse stammen in vrijwillige isolatie. Dan zijn er de inheemsen die ‘onzichtbaar’ leven in de steden. Elk heeft een eigen culturele identiteit en historische rijkdom, en kijk op het leven en de wereld. Sinds het ontstaan van de ernstige externe bedreiging na het eerste contact met de kolonisator hebben inheemse volken zich georganiseerd om hun leven en woongebied te verdedigen. De meest kwetsbaren zijn de inheemsen in vrijwillige isolatie, die zich niet kunnen beschermen tegen de aanval van buiten. Niet-inheemsen missen vaak het begrip en respect voor het anderszijn van inheemse volken. Aparecida merkte op dat de maatschappij hen onderschat, zij worden uitgesloten en vervallen in armoede. Paus Franciscus zegt echter dat zij ons veel te leren hebben. Vrij recentelijk zijn de inheemsen begonnen aan het documenteren van hun geschiedenis, culturen, tradities, kennis en de wijsheid van de voorouders. Zij behouden hun identiteit zonder zich af te zonderen van de rest.

Historisch geheugen van de kerk
De kerk arriveerde met de kolonisator. De occupatie en opdeling van de Amazone gebeurde in een periode van meer dan 400 jaren. Tot aan de 20ste eeuw waren er nauwelijks stemmen die voor de inheemsen opkwamen. Door de boodschappen van Medellin, Puebla en Santo Domingo heeft de kerk zich uitgesproken over de aangebrachte wonden d.m.v. kolonisatie en slavernij en het beschreven als een van de droevigste perioden in de geschiedenis van Latijns-Amerika en de Caribbean. Johannes Paulus II noemde het een onerkende holocaust. De paus heeft in Santo Domingo om vergeving gevraagd voor deze “schandvlek op de geschiedenis van de mensheid.” Sporen van de kolonisatie leven echter voort. Inheemsen worden nog altijd gekleineerd en achter gehouden. Onder het mom van ‘vooruitgang’ wordt de kwaadaardige cyclus van voortgezet d.m.v. een bloeddorstige neokolonialisme. De huidige bedreiging is weergaloos.
Het Amazonebekken is vol van getuigenissen van het kruis als plek van martelaarschap. Inheemse culturen zijn gevormd in harmonie met de omgeving. De pre-Columbaanse culturen konden diverse bruggen slaan naar het christendom dat met de conquistadores meekwam, zoals de ‘openheid voor Gods werkzaamheid en dankbaarheid voor de vruchten der aarde.’

Rechtvaardigheid en de rechten van volken
Paus Franciscus vraagt om de Amazone niet meer te zien als voorraadkamer van natuurlijke hulpbronnen. De harmonie tussen God, mens en natuur is verstoord door economische hebzucht naar de schatten van de Amazone, grootschalige infrastructurele projecten, en agrarische monocultuur. Paus Franciscus wijst het huidig ontwikkelingsmodel af: nieuwe ideologieën onder het mom van vooruitgang vernietigen natuur en cultuur. Hij roept op tot verdediging van culturen, doordrongen van voorouderlijke wijsheid en propageert een harmonische relatie tussen de schepping en de Schepper. Verdediging van de aarde is de verdediging van het leven. De Amazone wordt ook bedreigd door vervormd conserveringsbeleid, die geen rekening houdt met de inheemse bewoners. Het probleem van de inheemsen ligt in een voortdurend gebrek een regulering m.b.t. grondenrechten. Bescherming van inheemsen en hun land is fundamenteel mensenrecht, een moreel imperatief voor de kerk.

6. Spiritualiteit en wijsheid
Voor inheemsen is ‘goed leven’ een leven in harmonie met andere mensen, de natuur en de Schepper. De aarde is het thuis dat God ons heeft gegeven. Inheemse spiritualiteit leeft in gemeenschap met de aarde, het water, de bomen en dieren, dag en nacht. Inheemse wijzen promoten harmonie onder het volk en in de kosmos. Het is noodzakelijk om de grote culturele en religieuze diversiteit van de Amazone te erkennen. Het goede leven is een project van harmonie tussen God, mens en de natuur.

OMHOOG Jaargang 62, editie 32, 12 augustus 2018

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s