‘Epiphania Domini’ – Openbaring des Heren

Geplaatst door

Door pater Martin Noordermeer OMI

Drie manieren; drie verhalen
Dit liturgisch jaar B, welke met de Advent is begonnen, heeft de kortst mogelijke adventstijd gekend. Drie volle weken maar. De vierde Zondag van de Advent was tevens de dag vlak voor Kerstmis. Dit jaar B, 2018, valt Driekoningen op zondag 7 januari en de Doop van de Heer op de dag erna, maandag 8 januari 2018. De Kersttijd eindigt officieel met de tweede vespers op maandag 8 januari, op het feest met de officiële naam Openbaring des Heren, oftewel ‘Epiphania Domini’, waarin wij gedenken hoe God zich openbaart, zich bekendmaakt aan de mensen. Dinsdag 9 januari draagt de titel ‘Week 1 (één) door het Jaar’.
Het feest van de Openbaring des Heren gebeurt op drie manieren; drie verhalen die wij in de Evangelies aantreffen spreken over hoe Jezus zich bekendmaakt, zich openbaart aan de mensheid.
1. God openbaart zich aan de Drie Koningen (Mt. 2,1-12, op zondag 7 januari 2018)
2. De doop van Jezus door Johannes de Doper. Jezus openbaart zich aan de Joden daar in de Jordaan. (Mt. 3,13-17, op maandag 8 januari 2018)
3. De bruiloft te Kana in Galilea, aan Zijn leerlingen. (Joh. 2,1-12). Dit komt voor in de Jaren A en C, dus niet in dit liturgisch jaar B.

Feest van Driekoningen
Op het feest van Driekoningen openbaart God zich aan de drie ‘wijzen’ uit het Oosten, die meestal als koningen worden uitgebeeld. De drie ‘wijzen’ hadden een lichtende ster gezien en gingen op zoek naar de nieuwgeboren Koning. Dit verhaal wil ons doen begrijpen dat de Heer zich openbaart aan de wereld. De koningen vertegenwoordigen dus de volkeren der wereld.
De Bijbel vertelt dat er ‘wijzen’ uit het Oosten naar Jeruzalem kwamen en koning Herodes vroegen waar de pasgeboren Koning der Joden te vinden was. Herodes zou dat toch zeker moeten weten! “We hebben Zijn ster in het Oosten gezien en zijn gekomen om hem onze hulde te brengen.”
Er was ook sprake van dat ‘één van de koningen’ zwart was en die het afrikaanse continent moest vertegenwoordigen. Het is alsof de Bijbel wil vertellen dat in die Driekoningen, Jezus zich openbaarde aan de gehele wereld, gesymboliseerd door deze drie personen.
Of dit allemaal historisch juist is, vraagt paus Benedictus XVI zich af in zijn boek ‘Jezus van Nazareth’. Hoewel Matteüs niet schrijft hoeveel het er zijn, wordt toch het getal ‘drie’ aangegeven, omdat de ‘wijzen’ drie geschenken bij zich hadden: goud, wierook en myrrhe. Goud staat dan voor Koningschap, wierook voor Goddelijkheid en myrrhe voor eeuwigheid, eeuwig durend leven. Drie geschenken, dus drie personen, die ook werelddelen vertegenwoordigen. In de 8ste eeuw kwamen de namen Caspar, Melchior en Balthazar. Later werden de beginletters van deze namen weer genomen voor een zeer oer-oud katholiek gebruik, namelijk het zegenen van een huis: Christus Mansionem Benedicat (Christus zegene dit huis)!

Doop van de Heer
De doop van Jezus in de Jordaan wordt meteen gevierd na het feest van de Driekoningen. En omdat er geen Zondag over was, wordt het in de liturgie van de Rooms Katholieke Kerk meteen geplaatst op de maandag direct erna.
Bij de doop van Jezus in de Jordaan door Johannes de Doper openbaart de Heer zich aan al diegenen die zich bij Johannes bevinden. Dat zijn de joden, die echt een innerlijke, oprechte houding hebben en geloven dat de Heiland, de Verlosser, de Immanuël nabij is. Het zijn oprechte joden, die geloven dat de volheid der tijden dichtbij is. Jezus laat zich dan ook dopen door Johannes. Hierdoor wil Hij als het ware dat verwachtingspatroon van de Joden onderstrepen: “De volheid der tijden is aangebroken”.
Bij de doop van Jezus door Johannes de Doper, zegt hij: “ Zie het Lam van God dat de zonde van de wereld wegneemt”. Het zijn dezelfde woorden die wij elke dag nog gebruiken in de liturgie, vlak voor het moment van de communie. Dan weerklinkt er een stem uit de Hemel die zegt: “Dit is Mijn Zoon, Mijn welbeminde in wie ik welbehagen heb!”
Jezus openbaart zich aan de Joden, aan diegenen die echt uitzagen naar de komst van de Verlosser en als teken van hun innerlijke gesteldheid door Johannes lieten dopen. Het werd voor hen een soort reinigingsrite; we zijn er klaar voor. “ Zijt Gij het die komen moet, of hebben wij een ander te verwachten?” “Midden onder U staat Hij die gij niet kent” (Mt.3,13-18).

De bruiloft te Kana in Galilea
De derde manier waarop God zich openbaart is op de bruiloft van Kana in Galilea. Op die bruiloft waren Jezus en Zijn leerlingen ook uitgenodigd, evenals Moeder Maria. Het was het eerste publiekelijk optreden van Jezus met de groep van Zijn twaalf leerlingen.
Daar openbaarde Jezus zich aan het kleine groepje van Zijn leerlingen die Hij net had uitgekozen. Benadrukt moet worden dat Maria bij deze openbaring een actieve rol gespeeld heeft. “Ze hebben geen wijn meer,” zegt ze alleen maar. Maar Zijn uur was nog niet gekomen. Toch doet Hij datgene waarover Maria Hem had aangesproken: “Water werd in wijn veranderd”.
Het gaat in dit gebeuren niet zozeer om een wonder welke Jezus zou hebben gedaan, maar om het teken welke Jezus stelde in bijzijn van Zijn 12 leerlingen. Zijn leerlingen geloofden in Hem, ze waren ooggetuigen van het ‘teken’ dat Jezus gaf.
Een bruiloft verwijst naar een verbond tussen twee mensen. Ook het verhaal van de bruiloft in Kana verwijst naar het verbond tussen God en de mensen. Psalm 96 van de viering bij de Bruiloft van Kana is een loflied op Gods heilshandelen met ons. Mensen van overal worden opgeroepen Hem daarom lof te brengen: “Meldt aan de naties Gods wondere daden”. Het zal ook een verwijzing zijn naar de Eucharistie, het offer van het Nieuwe Verbond van God en mensen.

Drievoudige manier
Er zit ook een bepaalde gedachte achter deze drie openbaringsverhalen; In de Driekoningen openbaart Jezus zich ‘aan de gehele wereld’; bij de Doop in de Jordaan ‘aan een gedeelte van de oprechte joden’; op de bruiloft in Kana ‘aan het kleine groepje van Zijn 12 leerlingen’.
Het feest van de Openbaring des Heren is dus meer dan alleen een feest van Driekoningen. Ook de Doop van Jezus en het teken op de Bruiloft te Kana in Galilea vallen hieronder. Op een drievoudige manier maakt Jezus zich bekend, openbaart Hij zich, laat Hij zien ‘Wie Hij is’.
Om alles samen te vatten lees het antifoon bij het Magnificat, zoals die bij de vespers van Driekoningen worden gelezen (blz. 156 in het Getijdenboek): “Vandaag reinigt de Heer zijn volk van fouten en tekorten bij de doop in de Jordaan; De wijzen brengen hun geschenken naar de pasgeboren koning; Op de bruiloft te Kana wordt water in wijn veranderd tot genoegen van de gasten.”

OMHOOG Jaargang 62, editie 01, 07 januari 2018

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s