Vertrouwen op God maakt vrij

Geplaatst door

Het is altijd spannend als binnen onze wereldkerk verschillende culturen met elkaar in aanraking komen. Wat gebeurt er als een Afrikaanse theoloog zich laat inspireren door een beroemde vakgenoot uit Zwitserland?

Ibiko Morris Masiri
Je wordt geboren in een semiautonoom Afrikaans land, dat vervolgens in een burgeroorlog verwikkeld raakt met het overheersende noorden en dat pas in 2005 opnieuw autonoom wordt en in 2011 onafhankelijk: Zuid-Soedan. Twaalf miljoen inwoners, vooral christenen. Maar twee jaar later is er weer burgeroorlog en zijn er weer etnische spanningen. In 2018 staat Zuid-Soedan op de een na laatste plaats op de vredesindex van de VN en op de twee na laatste van de geluksindex. Wat denk je dan als jonge Soedanees: weg uit Afrika? Zo denken er velen. De vluchtelingenstroom uit Afrika duurt voort. Maar ik ken een stralende Soedanees, Ibiko Morris Masiri (1979), die juist teruggaat. Ibiko promoveerde op 1 oktober 2019 tot doctor theologie aan de Radboud Universiteit, Nijmegen. Waar gaat dat proefschrift over? Niet over honger, niet over geweld, niet over de moorden op familieleden en stamgenoten. Althans niet direct, niet met name, maar wel indirect. Ibiko schreef over lijden, over ontlediging, over een theologie die de lijdende Christus centraal stelt. Ibiko ging te rade bij de Zwitserse theoloog Hans Urs von Balthasar, die werd geboren in Luzern in 1905 en stierf in Basel in 1988. In de jaren 1950-1960 effende hij met theologen als Yves Congar, Henri de Lubac, Karl Rahner en Hans Küng het pad dat voerde naar het Tweede Vaticaans Concilie. Maar vanaf 1975 maande hij, samen met Joseph Ratzinger de latere paus Benedictus XVI, tot grotere voorzichtigheid en tot meer innerlijkheid en gemeenschappelijkheid. Niet meteen dus een theoloog die verbindt met theologische stromingen als de bevrijdingstheologie uit Latijns-Amerika. Laat staan de bevrijdingstheologie uit Afrika, die door velen wordt gezien als een nabloeier. En juist dat doet Ibiko.

Roepstem van God
Hij stelt dat de voorzichtigheid die Von Balthasar in de laatste jaren van zijn leven aan de dag legde en zijn aarzelingen bij allerlei vernieuwingsbewegingen zijn gegrondvest in zijn visie op de mens, die zich eerst als gelovige persoon en pas daarna als sociale deelgenoot van anderen moet ontwikkelen. Pas als we eerst onszelf worden door in Christus dichter bij God te komen, ontdekken we wat onze identiteit, onze roeping, onze zending is. In de gedachtegang van Von Balthasar blijven we louter individuen zolang we de roepstem van God niet vernomen hebben. Door dat wel te doen worden we pas mens, een unieke mens. Pas als je dat beseft, kun je ook gaan praten over je missie: niet als een zelf opgelegde taak, maar als een van Godswege opgelegde taak. Von Balthasar zegt dat elke unieke mens een missie heeft en dat het oppakken van die missie ons tot een persoon met een identiteit maakt. Dit is geen simpele catechismusles, geen simpele theologie, maar een enorme uitdaging. Von Balthasar zet dat uiteen in een vijfdelig boekwerk genaamd Theo-Drama. Vijf delen. Is dat niet te lang voor een Zuid-Amerikaan, een Afrikaan, of Aziaat die honger heeft, arm is en geen uitzicht heeft op een vast inkomen? Of anders gezegd, kan die specifieke Zuid-Amerikaanse, Afrikaanse of Aziatische theologie wel iets aanvangen met deze gedachten van Von Balthasar? Ibiko Morris stelt dat de persoon van Jezus Christus te maken heeft met alle sociale activiteiten die worden ontplooid door de geloofsgemeenschap. En dan niet zozeer de Jezus van de bergrede, maar de gekruisigde Christus zoals verkondigd door St.-Paulus in zijn brieven. Bespotting, vereenzaming, vervolging, marteling, verbanning en zelfs dood overkomen de volgeling van Christus en zeker ook de theoloog die daarover nadenkt. Een ontledigde, vervolgde, lijdende, gemartelde Christus: dat is de Christus die je in Afrika moet verkondigen. Dat is de Christus met wie een Afrikaan zich kan vereenzelvigen.

Biddende aandacht
Een theologie van de ontlediging of anders gezegd, een kenotische theologie is niet alleen iets voor een knap, abstract boek van een Zwitserse theoloog, maar is de empowerment voor een Afrikaanse theoloog. Als je op die manier theologie schrijft en preekt, dan stijg je ver boven het brave, kerkelijke, maatschappelijke werk en het begrijpelijke ontwikkelingsproject uit. Je vertrouwt op God wiens wegen ondoorgrondelijk zijn. Je verlaat je helemaal op Gods voorzienigheid. En, zo voegt Ibiko eraan toe, dat begrenst je niet en dat kleineert je niet, maar dat maakt je vrij. Daarom staat in de subtitel van zijn proefschrift ook dat deze kenotische theologie een kritische fundering zou kunnen worden voor een Afrikaanse bevrijdingstheologie. Wat moet hij vaak hier in Nederland teruggedacht hebben aan zijn land, aan het gebrek aan persvrijheid, aan de honger, aan de uitzichtloosheid van de etnische spanningen, maar hij heeft geleerd dat je juist in zo’n situatie kunt leren op God te vertrouwen. In de verdediging van dissertatie noemde hij dat een biddende aandacht voor de noden van de mensen. Niet te snel rennen naar een oplossing, hulp of zelfs ethiek, maar je verlaten op God. En zo je missie ontdekken.
(Eduard Kimman S.J./uit: Kerk Wereldwijd)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s